Andvana ályktun um norðurslóðir hverfi strandríkið Ísland

Alþingi samþykkti mánudaginn 28. mars ályktun um stefnu Íslands í málefnum norðurslóða. Þar er ríkisstjórninni falið, að höfðu samráði við Alþingi, að fylgja meginstefnu ályktunarinnar í málefnum norðurslóða. Hún miði að því að tryggja hagsmuni Íslands með tilliti til áhrifa loftslagsbreytinga, umhverfis- og auðlindamála, siglinga og samfélagsþróunar auk þess að efla tengsl og samstarf við önnur ríki og hagsmunaaðila um málefni svæðisins. Tólf áhersluatriði eru nefnd til sögunnar. Eitt þeirra er þetta:

„ Að tryggja stöðu Íslands sem strandríkis innan norðurskautssvæðisins hvað varðar áhrif á þróun og alþjóðlegar ákvarðanir um málefni svæðisins á grundvelli lagalegra, efnahagslegra, vistfræðilegra og landfræðilegra raka. Í því efni verði m.a. byggt á þeirri staðreynd að þar sem norðurhluti efnahagslögsögu Íslands er innan norðurskautssvæðisins og nær til Grænlandshafs við Norður-Íshafið á Ísland bæði land og rétt til hafsvæða norðan heimskautsbaugs. Samhliða skal ríkisstjórnin hafa forgöngu um að þróa í samvinnu við viðeigandi stofnanir þau rök sem styðja þetta markmið.“

Utanríkismálanefnd alþingis stóð einhuga að áliti um tillöguna eftir að hafa leitað umsagna og kallað til sín sérfróða aðila. Hið einkennilega við þessa málsmeðferð er, að enginn virðist hafa vakið máls á því við nefndina eða innan hennar, að kanna þyrfti hvernig hin tilvitnuðu orð falla að umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu. Hvernig ætla íslensk stjórnvöld að „tryggja stöðu Íslands sem strandríkis innan norðurskautssvæðisins“ ef Ísland gengur í Evrópusambandið?

Það er undarlegt svo að ekki sé fastar að orði kveðið, að ekki skuli neins staðar af opinberri íslenskri hálfu leitast við að skýra, hvernig staða Íslands sem strandríkis samkvæmt hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna, en til hans er sérstaklega vitnað í ályktuninni um norðurslóðir, fellur að þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar að Ísland gangi í Evrópusambandið. Þessi megingalli á málsmeðferðinni veldur því að ályktunin um norðurslóðir er andvana fædd nema tryggt sé að Evrópusambandið ætli að viðurkenna Ísland sem strandríki samkvæmt hafréttarsáttmálanum. Ekkert bendir til þess að það sé í spilunum.

Grænlendingar höfnuðu árið 1985 aðild að ESB. Þeir eru eina þjóðin sem hefur gengið úr sambandinu. Þeir sáu að það hafði engan skilning á málefnum norðurslóðaþjóða. Danmörk er aðili að ESB en ekki Grænland. Svíþjóð er aðili að ESB og í Norðurskautsráðinu en getur ekki gert neina kröfu á Norður-Íshafi. Finnland hefur sömu stöðu og Svíþjóð.

Með þeirri skilgreiningu að Ísland sé strandríki og viðbótinni um að norðurhluti efnahagslögsögu Íslands sé innan norðurskautssvæðisins og nái til Grænlandshafs við Norður-Íshafið og því eigi Ísland bæði land og rétt til hafsvæða norðan heimskautsbaugs eru þau skilaboð send til Brussel með ályktun alþingis, að Evrópusambandið hljóti þessa stöðu, þegar það verður strandríki í stað Íslands, ef til aðildar kæmi. Það er með öðrum orðum sagt, að kæmi til aðildar Íslands gengi fjórða aðildarríki Norðurskautsráðsins í ESB og tryggði jafnframt ESB í fyrsta sinn rétt, þótt óbeinn væri, að Norður-Íshafi.

Að gengið sé til verka á þennan veg af alþingi er ekki til marks um að þar sé sýnd sú árvekni sem nauðsynleg er, þegar gætt er hagsmuna Íslands við núverandi aðstæður.