Bankar á Írlandi og Íslandi

Þær upplýsingar, sem smátt og smátt hafa verið að koma fram um írsku bankana og viðskiptahætti þeirra sýna að ótrúlega margt hefur verið líkt með starfsemi þeirra og íslenzku bankanna. Í báðum löndum notfærðu bankar sér það sérstaka ástand, sem skapazt hafði á alþjóðlegum fjármálamörkuðum, þar sem allt var yfirfljótandi af peningum, sem hægt var að fá að láni á lágum vöxtum. Þessir peningar voru svo endurlánaðir til margvíslegrar starfsemi. Á Írlandi ekki sízt til húsbygginga með þeim afleiðingum að heilu íbúahverfin standa tóm. Á Íslandi var það líka gert en þó voru peningarnir fyrst og fremst notaðir til hinnar svonefndu útrásar.

Í gær tilkynnti fjármálaráðherra Írlands í ræðu á írska þinginu að bankakerfi landsins yrði í raun þjóðnýtt og bönkum yrði fækkað þannig að bankakerfið byggðist fyrst og fremst á tveimur bönkum.

Svo vill til að sama dag lýsti Árni Páll Árnason, viðskiptaráðherra þeirri skoðun á Alþingi að íslenzka bankakerfið væri of stórt fyrir okkar umhverfi, heimili og fyrirtæki og gera mætti ráð fyrir að starfsfólki yrði fækkað.

Sá grundvallarmunur er á viðbrögðum íslenzkra og írskra stjórnvalda við hruni bankanna í báðum löndum að haustið 2008 lýsti írska ríkið yfir ábyrgð á öllum skuldbindingum írskra banka. Það hafði íslenzka ríkisstjórnin, sem þá sat, vit á að gera ekki. Írum var raunar ekki sjálfrátt í þessum efnum. Þeir voru píndir til þess af framkvæmdastjórn Evrópusambandsins og hafa síðan verið að reyna að komast út úr þeim skuldbindingum.

Í sjálfu sér er enginn grundvallarmunur á því, hvort banki aflar sér fjár með sölu skuldabréfa eða söfnun innistæðna. Í báðum tilvikum skuldar bankinn peningana. Þess vegna snýst Icesave-málið hér um sama grundvallaratriðið og skuldbinding Íra á skuldabréfum írsku bankanna. Írar voru of fljótir á sér að gefa slíka ábyrgðaryfirlýsingu og reyna nú að losna undan henni. Á Íslandi voru menn á ferð í stjórnkerfinu, sem vildu að íslenzk stjórnvöld gæfu slíka ábyrgðaryfirlýsingu gagnvart innlánsreikningum íslenzkra banka í öðrum löndum en fengu því ekki framgengt.

Að þessu leyti tóku íslenzk stjórnvöld skynsamlegar á málum heldur en hin írsku haustið 2008.

Nú virðast Írar hins vegar vera fyrr á ferðinni með endurskipulagningu á sínu bankakerfi en við á okkar. Hér hefur í raun það eitt gerzt fyrir utan stofnun nýju bankanna að tveir af þremur voru einkavæddir á ný ári síðar án þess að ný löggjöf væri sett um bankastarfsemi, sem þó blasti við að væri nauðsynlegt. Hins vegar er óskiljanlegt að nánast engar umræður hafa verið um nauðsyn þess fram að þessu að íslenzka bankakerfið verði minnkað með markvissum hætti og starfsfólki þar með fækkað.

Af þessum sökum er ræða Árna Páls Árnasonar á Alþingi í gær fagnaðarefni. Hún bendir til þess að ráðherrann geri sér glögga grein fyrir nauðsyn þess að minnka íslenzka bankakerfið verulega og sníða því stakk eftir vexti, sem m.a. þýðir verulega fækkun á starfsfólki bankanna. Í því samhengi er ástæða til að ræða aðra þætti í starfsemi bankanna svo sem aðskilnað viðskiptabankastarfsemi og fjárfestingarbankastarfsemi, sem því miður var ekki tekið á strax eftir hrun.