Kæra ber meðferð stjórnar­skrármálsins til ESB, Evrópu­ráðsins og ÖSE

Í framvinduskýrslu framkvæmdastjórnar ESB um viðræðurnar við Íslendinga sem birtist í október 2011 er notaður sami kvarði á að meta stjórnskipun Íslands og umsóknarríkja frá Balkanskaga þar sem stjórnarhættir bera þess merki að þjóðirnar séu að þróa með sér opna og lýðræðislega stjórnarhætti. Stenst íslensk stjórnskipun prófið þá um haustið.

Í ályktun ESB-þingsins 14. mars 2012 í tilefni af framvinduskýrslu framkvæmdastjórnarinnar er sérstaklega vikið að endurskoðun íslensku stjórnarskrárinnar. Þar er lýst velþóknun yfir að skipað hafi verið stjórnlagaráð og að unnið sé að endurskoðun íslensku stjórnarskrárinnar sem miði að því að tryggja betra lýðræðislegt eftirlit, betri starfshætti ríkisstofnana og skýrari skil á milli valdsviða þeirra, því er fagnað að eftirlitshlutverk alþingis aukist og einnig gegnsæi í setningu laga.

Því má velta fyrir sér hver hafi komið þessum boðskap til þeirra sem sömdu þessa ályktun ESB-þingsins. Hin efnislega hlið málsins er hins vegar enn aukaatriði. Um hana hefur ekki verið rætt utan stjórnlagaráðs.

Í sjálfu sér er ámælisvert að ESB-þingið fagni stjórnlagaráði sem situr þrátt fyrir að hæstiréttur hafi ógilt kjör þess. Hitt er enn ámælisverðara ef ekki er vakin athygli ESB-þingmanna, Evrópuráðsins og Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu (ÖSE) á því stjórnskipunarlega hneyksli sem virðist í uppsiglingu að ekki sé löglega staðið að því að ákveða kjördag vegna þess sem alþingi kallar „ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um tillögur stjórnlagaráðs að frumvarpi til stjórnarskipunarlaga og tiltekin álitaefni þeim tengd“ í ályktun frá 24. maí 2012.

Í þessari furðulegu þingsályktun sem í raun snýst um skoðanakönnun en ekki þjóðaratkvæðagreiðslu segir að atkvæðagreiðslan skuli fara fram í síðasta lagi 20. október 2012. Innanríkisráðuneytið sem ber ábyrgð á framkvæmd atkvæðagreiðslunnar hefur nú ritað forseta alþingis og spurt um hinn raunverulega kjördag sem alþingi ber að ákveða lögum samkvæmt með þriggja mánaða fyrirvara. Forseti þingsins hefur engin svör enda hefur alþingi ekki tekið neina ákvörðun um kjördag.

Úr því verður að skera hvort þessir stjórnarhættir standist kröfur Evrópusambandsins. Ísland hefur lögfest mannréttindasáttmála Evrópu. Evrópuráðið gætir þess að aðildarríki fullnægi kröfum um lýðræðislega stjórnarhætti. Forseti Evrópuráðsþingsins er á leið til Rúmeníu til að beita stjórnvöld þar agavaldi í nafni Evrópuráðsins. Er ekki þörf á að fá hann hingað til lands í sömu erindagjörðum? ÖSE fylgist með framkvæmd kosninga í aðildarríkjum sínum. Þar vakti mikla athygli að íslensk stjórnvöld stóðu ekki löglega að framkvæmd kosninga til stjórnlagaþings. Ástæða er til að gera kosningasérfræðingum ÖSE viðvart um fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðslu og kalla þá tímanlega á vettvang til að huga að laga- og formreglum.

Stjórnarandstaðan á að nýta sér aðild Íslands að samtökum til verndar lýðréttinda til að binda enda á stjórnskipuleg óheillaverk ríkisstjórnar Íslands og stuðningsmanna hennar á alþingi.