Mi­vikudagurinn 11. desember 2019

Er evran hentugari gjaldmi­ill fyrir ═sland en krˇnan?


Sveinn Eldon
21. j˙lÝ 2010 klukkan 11:30

„Flřtur ß me­an ekki sekkur“, segir gamall mßlshßttur og hefur hann ßtt vel vi­ um Ýslensku krˇnuna Ý gegnum tÝ­ina.

═slenska krˇnan eins og Ýslensk tunga er lÝtt notu­ af ÷­rum en landsm÷nnum sjßlfum. Hvorki tungan e­a krˇnan eru hentug tŠki Ý vi­skiptum vi­ ˙tlendinga. Allir sem reynt hafa a­ skipta Ýslenskum krˇnum erlendis vita a­ ■a­ er erfitt og oft ˇgj÷rlegt me­ ÷llu. Vegna ■ess hversu lÝtil eftirspurn er eftir Ýslenskum krˇnum ß gjaldeyrism÷rku­um er gengi krˇnunar einnig fremur ˇst÷­ugt og oft talsver­ur munur ß kaup og s÷lugengi. Til a­ halda genginu st÷­ugu ver­ur Se­labanki ═slands oft a­ grÝpa inn Ý og kaupa e­a selja Ýslenskar krˇnur ß al■jˇ­agjaldeyrism÷rku­um.

═slendingar ver­a a­ grei­a fyrir allar innfluttar v÷rur Ý erlendum gjaldeyri og allar ˙tfluttar v÷rur eru seldar Ý erlendum gjaldeyri. Miki­ ˇhagrŠ­i stafar af ■vÝ a­ ■urfa sÝfelt a­ skipta krˇnum yfir Ý erlenda mynt og erlendri mynt yfir Ý Ýslenskar krˇnur. Íll ver­ ver­a einnig ˇljˇs vegna ■ess a­ gengi krˇnunar breytist daglega, Ý raun Ý hvert skipti sem krˇnan er seld e­a keypt ß gjaldeyrism÷rku­um. Augljˇst hagrŠ­i vŠri fyrir alla ═slendinga sem eiga Ý vi­skiptum vi­ ˙tl÷nd og sÚrstaklega vi­ ■au l÷nd sem nota evru a­ ═sland hŠtti a­ nota krˇnuna og nota­i evru Ý sta­inn. Notkun evru mun auka verslun okkar vi­ evrul÷ndin, ■vÝ Ý raun yr­i um innanlandsverslun a­ rŠ­a.

En er ■ar me­ sagt ÷ll sagan s÷g­? Skemmst er frß ■vÝ a­ segja, a­ mßli­ er flˇki­ og ß ■vÝ eru margar hli­ar, eins og reyndar ß ÷llum mßlum sem vert er a­ velta fyrir sÚr. Gengi gjaldmi­ils t.d. krˇnunar gagnvart ÷­rum gjaldmi­lum er ver­ hans Ý ■eim gjaldmi­lum tali­. Eins me­ hverja a­ra v÷ru e­a ■jˇnustu střrir frambo­ og eftirspurn eftir gjaldmi­ilinum ver­i hans Ý ÷­rum gjaldmi­lum. Ef eftirspurnin eftir gjaldmi­li eykst hŠkkar ver­ hans ■.e. gengi hans gagnvart ÷­rum gjalmi­lum. Eftirspurn eftir krˇnuni eyskt e­a minnkar jafnt og eftirspurnin eftir v÷ru og ■jˇnustu ═slands. Ef ˙tflutningur er lÝtill er gengi krˇnunar lŠgri en ella, ■egar ˙tflutningur sÝ­an eykst hŠkkar gengi krˇnunar. S÷mu s÷gu er a­ segja um innflutning. Ef innflutningur eykst, ßn ■es a­ ˙tflutningur aukist Ý sama mŠli, lŠkkar gengi krˇnunar ■vÝ a­ frambo­ ß Ýslenskum krˇnum eykst og einnig eftirspurn eftir erlendum gjaldeyri, ■vÝ a­ innflutninginn ver­ur a­ grei­a Ý erlendum gjaldeyri.

Ůetta kerfi frambo­s og eftirspurnar ß Ýslenskum krˇnum og ß erlendum gjaldeyri hjßlpar til a­ skapa jafnvŠgi Ý vi­skiptum landsins vi­ ˙tl÷nd. Ůeim mun meira sem selt er af Ýslenskum v÷rum og ■jˇnustu fyrir erlendan gjaldeyri, ■eim mun hŠrra er gengi krˇnunar gagnvart ÷­rum gjaldmi­lum. Ůeim mun meira sem ═slendingar flytja inn af erlendum v÷rum og ■jˇnustu, ■eim mun lŠgra er gengi­ ß krˇnunni gagnvart ÷­rum gjaldmi­lum. Ef ═slendingar selja meira af Ýslenskum v÷rum og ■jˇnustu Ý erlendum gjaldeyri en ■eir kaupa af erlendum v÷rum og ■jˇnustu, lŠkkar ver­i­ ß erlendri v÷ru og ■jˇnustu tali­ Ý krˇnum ■vÝ gengi krˇnunar hŠkkar. Ef ═slendingar flytja inn erlendar v÷rur og ■jˇnustu fyrir meira ver­ en ■eir selja v÷rur og ■jˇnustu fyrir, hŠkkar ver­i­ ß erlendum v÷rum og ■jˇnustu tali­ Ý krˇnum og ver­i­ ß Ýslenkum v÷rum og ■jˇnustu lŠkkar tali­ Ý erlendum gjaldeyri, ■vÝ gengi krˇnunar lŠkkar.

Ef ver­i­ ß erlendri v÷ru og ■jˇnustu hŠkkar tali­ Ý krˇnum, Štti eftirspurnin eftir ■eim a­ minnka ß ═slandi og eftirspurnin eftir Ýslenskum v÷rum og ■jˇnustu a­ aukast erlendis. Ůessi aukna efirspurn efir Ýslenskum v÷rum og minnka­a efirspurn ß ═slandi eftir erlendum v÷rum, Štti, a­ ÷llu j÷fnu, a­ auka efirspurn eftir Ýslenkum krˇnum og minnka eftirspurn eftir erlendum gjaldeyri ß ═slandi, sem sÝ­an hŠgt og bÝtandi hŠkkar gengi Ýslenskra krˇnu og lŠkkar gengi erlendra gjaldmi­la tali­ Ý krˇnum. Ef ■etta kerfi frambo­s og eftirspurnar ß krˇnum og gjaldeyri fŠr a­ starfa ˇßreitt, řtir ■a­ undir jafnvŠgi Ý vi­skiptum landsins vi­ ˙tl÷nd. Aukinn innflutningur til landsins lŠkkar ver­i­ ß Ýslenkum v÷rum og ■jˇnustu tali­ Ý erlendum gjaldeyri vegna ■ess a­ aukinn efirspurn eftir erlendum gjaldeyri ß ═slandi lŠkkar gengi krˇnunar. LŠgra ver­ ß Ýslenskum v÷rum og ■jˇnustu eykur sÝ­an eftirspurn eftir ■eim erlendis eins og ß­ur er geti­.

Ůa­ er rangt, eins og stundum er haldi­ fram jafnvel enn ■ann dag Ý dag, a­ innfluttningur minnki atvinnu Ý landinu, ■vert ß mˇti eykur innflutningur atvinnu vegna ■ess a­ hann, a­ ÷llu j÷fnu, lŠkkar gengi krˇnunar og eykur ■vÝ erlenda eftirspurn eftir Ýslenskum v÷rum. Japanir flytja mun meira ˙t en ■eir flytja inn og glÝma vi­ hßtt gengi yensins sem gerir allar japanskar v÷rur dřrar fyrir ˙tlendinga. Japanir hafa gripi­ til ■ess rß­s a­ flytja framlei­slu ß ˙tflutningsv÷rum til annara landa. Varla eykur ■a­ atvinnu Ý Japan.

Ůetta hagrŠ­i hverfur ef vi­ hŠttum a­ nota krˇnuna og t÷kum upp evru Ý sta­inn. ËjafnvŠgi Ý Ýslenskum ˙t- og innflutningi kemur ekki til me­ a­ hafa teljandi ßhrif ß gengi evru gagnvart ÷­rum gjaldmi­lum. Innfluttar v÷rur til ═slands ver­a ekki dřrari e­a Ýslenskar ˙tflutningsv÷rur ˇdřrari ■ˇtt innflutningur (ß t.d. jeppum) til landsins aukist. ┌tfluttar v÷rur ver­a ekki dřrari og innfluttar v÷rur ˇdřrari ■ˇtt ˙tflutningur aukist. Sambandi­ milli gengi gjaldmi­ils landsins og ˙t- og innlflutnings mun rofna me­ ÷llu og ˇjafnvŠgi Ý vi­skiptum landsins vi­ ˙tl÷nd ver­ur mun erfi­ara vi­fangs.

N˙ mß hugsa sÚr, a­ seljist Ýslenskar ˙tflutningsv÷rur illa erlendis, Štti fyrst og fremst a­ gera ■Šr meira a­la­andi og auka hagrŠ­ingu Ý framlei­slu ■eirra, fremur en a­ lŠkka gengi­. Ůa­ er ■ˇ einungis rÚtt a­ vissu marki. Hafa ber Ý huga hverjar ˙tflutningsv÷rur okkar eru. Vi­ flytjum ˙t fisk og ßl og ■jˇnustu vi­ erlenda fer­amenn. Erfi­ara er a­ auka hagrŠ­ingu Ý framlei­slu ß ■essum v÷rum en ß bÝlum (Ůřskaland), snyrtiv÷rum (Frakkland) og farsÝmum (Finnland). Einnig er erfitt a­ gera ■orsk a­la­andi og auka verulega hagrŠ­ingu Ý sjßvar˙tvegi, ■ˇ vissulega megi alltaf bŠta ■jˇnustu vi­ fer­amenn og auka ■ar hagrŠ­ingu. Einnig er erfitt a­ auka frambo­ ß fiski.

S÷mu sta­reyndir liggja a­ baki efnahagserfi­leikum Grikklands. Grikkland er landb˙na­arland og flytur mest ˙t landb˙na­arv÷rur og selur ■jˇnustu vi­ erlenda fer­amenn. Ůegar evran hŠkka­i gangvart ÷­rum gjaldmi­lum ur­u landb˙na­arv÷rur frß l÷ndum sem ekki notu­u evru ˇřrari en ella og erfi­ara var­ fyrir grÝska bŠndur a­ selja afur­ir sÝnar bŠ­i erlendis og innanlands vegna samkeppni frß l÷ndum sem ekki notu­u evru og hvers gjaldmi­lar h÷f­u ekki hŠkka­ Ý gengi. Ekkert var til rß­a anna­ en a­ reyna fß fjßrhagslega a­sto­ frß ESB og auknar ni­urgrei­slur og ˙tflutningsbŠtur. Landi­ var­ einnig minna a­la­andi fyrir fer­amenn bŠ­i frß evrul÷ndum og frß l÷ndum utan evrusvŠ­isins vegna ■ess a­ ■a­ l÷nd utan ■ess svŠ­is ur­u n˙ mun ˇřrari ßfangasta­ir.

Svipa­a s÷gu er einnig a­ segja um efnahagserfi­leika Spßnar. Spßnverjar bygg­u miki­ af hˇtelum og annari a­st÷­u fyrir fer­amenn. Hßtt ver­lag ß Spßni og hßtt gengi evru hefur leitt til ■ess a­ fer­amenn fer­ast ekki til Spßnar heldur flykkjast Ý sta­inn til B˙lgarÝu, Tyrklands og R˙menÝu sem eru ˇdřrari ßfangasta­ir, enda evra ekki gjaldmi­ill ■ar. Enginn neitar ■vÝ a­ ■jˇnusta vi­ fer­amenn er gˇ­ bŠ­i Ý Grikklandi og ß Spßni, en ■egar fˇlk fer­ast skiptir ver­i­ ß ■jˇnustunni oftar meira mßli en gŠ­in.

Ef Grikkland og Spßnn hef­u enn sÝna eigin gjaldmi­la, drachma og peseta, en ekki evru, myndi drachman og pesetinn lŠkka gagnvart ÷­rum gjaldmi­lum og ■essi l÷nd aftur ver­a a­la­andi ßfangasta­ir fyrir fer­amenn og afur­ir ■eirra ˇdřrari ß erlendum m÷rku­um. Evran lŠkka­i vissulega gagnavart ÷­rum gjaldmi­lum fyrir r˙mum mßnu­i, en s˙ lŠkkun var meira vegna ˇrˇa og ˇvissu ß gjaldeyrism÷rku­um en einungis vegna efnahagsßstandsins ß Spßni og Ý Grikklandi.

SŠnska krˇnan og breska pundi­ lŠku­u verulega Ý gengi strax Ý upphafi kreppunar 2008. Gengi ■essara gjaldmi­la hefur n˙ fari­ hŠkkandi, enda hefur efnahagsßstandi­ ■ar fari­ batnandi undanfarna mßnu­u­i. BŠ­i Bretar og SvÝar fundu Ý kreppunni nřja marka­i fyrir ˙tflutningsv÷rur sÝnar, enda gßtu ■eir bo­i­ ■Šr ß hagstŠ­a­ara ver­i en fyrr. HagfrŠ­ingum ber saman um a­ kreppan hef­i veri­ lengri og dřpri Ý Bretlandi og Ý SvÝ■jˇ­ ef evran hef­i veri­ gjaldmi­ill ■essara landa.

Viti­ ■Úr enn e­a hva­?

 
Senda ß Facebook  Senda ß Twitter  Vista sem pdf  Prenta

Nafn: Sveinn Eldon FŠddur Ý ReykjavÝk 1950 Heimspekingur og hagfrŠ­ingur a­ mennt. Hefur starfa­ sem hßskˇlakennari bŠ­i ß ═slandi og Ý Finnlandi ■ar sem hann starfar n˙.

 
 
Mest lesi­
Fleiri pistlar

Umsˇknarferli Ý andaslitrum - straumhv÷rf hafa or­i­ Ý afst÷­u til ESB-vi­rŠ­na - rÚttur ■jˇ­ar­innar trygg­ur

Ůßttaskil ur­u Ý samskiptum rÝkis­stjˇrnar ═slands og ESB fimmtudaginn 12. mars ■egar Gunnar Bragi Sveinsson utanrÝkis­rß­herra aftenti formanni rß­herrarß­s ESB og vi­rŠ­u­stjˇra stŠkkunarmßla Ý framkvŠmda­stjˇrn ESB brÚf. Textinn sem gildir gagnvart ESB er ß ensku. Ůar segir: äThe Government of...

Grikkir eru ekki sjßlfstŠ­ ■jˇ­

Grikkir eru ekki sjßlfstŠ­ ■jˇ­. Ůeir hafa a­ vÝsu mßlfrelsi vi­ bor­i­ Ý Brussel, sem Ýslenzkir a­ildarsinnar a­ ESB leggja svo miki­ upp ˙r en ß ■ß er ekki hlusta­ og or­ ■eirra hafa engin ßhrif.

LÝfsreynsla Grikkja lřsandi dŠmi um ÷rl÷g smß■jˇ­ar sem gengur inn Ý fj÷lmennt rÝkjabandalag

Ůa­ hefur veri­ frˇ­legt - ekki sÝzt fyrir ■egna smß■jˇ­a - a­ fylgjast me­ ßt÷kum Grikkja og annarra evrurÝkja, sem Ý raun hafa veri­ ßt÷k ß milli Grikkja og Ůjˇ­verja. ═ ■essum ßt÷kum hafa endurspeglast ■eir dj˙pu brestir, sem komnir eru Ý samstarfi­ innan evrurÝkjanna og ■ar me­ innan Evrˇpu­sambandsins.

Umbrotin Ý Evrˇpu geta haft ˇfyrirsjßanlegar aflei­ingar

Ůa­ er nokku­ ljˇst a­ s˙ uppreisn Mi­jar­arhafsrÝkja gegn ■řzkum yfirrß­um innan Evrˇpu­sambandsins, sem Romano Prodi, fyrrum forsŠtis­rß­herra ═talÝu og forseti framkvŠmda­stjˇrnar ESB um skei­, hvatti til fyrir allm÷rgum mßnu­um er hafin. Kveikjan a­ henni ur­u ˙rslit ■ingkosninganna Ý Grikklandi fyrir viku.

 
 
    Um Evrˇpuvaktina     RSS