Mišvikudagurinn 16. október 2019

EES-samningurin lifir góšu lķfi og dafnar

Brussel II.


Björn Bjarnason
14. október 2011 klukkan 19:59

Undir lok tķunda įratugarins og viš aldamótin heyršist žvķ oft haldiš fram ķ umręšum um Evrópumįl į Ķslandi aš viš yršum aš hugsa okkur til hreyfings gagnvart Evrópusambandinu žvķ aš EES-samningur okkar viš žaš vęri aš renna sitt skeiš. Sagt var aš ķ höfušstöšvum ESB ķ Brussel vissi enginn um tilvist hans og fengist hann ekki endurnżjašur į einhvern hįtt mundi hann verša aš einskonar hengingaról EES-rķkjanna utan Evrópusambandsins.

Viš rķkisstjórnarboršiš kom oft til snarpra oršaskipta um mįliš žvķ aš viš sįtum žar nokkrir sem drógum réttmęti žessara svartsżnu fullyršinga um lķf samningsins ķ efa. Ég gerši žaš mešal annars sem menntamįlarįšherra af žvķ aš ekkert benti til žess aš samstarfiš į grundvelli samningsins um menningarmįl, menntamįl, tękni- og vķsindamįl stęši höllum fęti. Undrašist ég sérstaklega žegar lįtiš var ķ vešri vaka aš sérstök hętta stešjaši aš hagsmunum okkar Ķslendinga į žessu sviši.

Raunar hafši ég alltaf grun um aš žaš sem lęgi aš baki žessu tali vęri dulin višleitni til aš żta undir žį skošun aš skynsamlegast vęri aš sękja um ašild aš Evrópusambandinu. Mönnum žętti ekki vęnlegt til įrangurs aš berjast fyrir žvķ į „gegnsęjan og upplżstan hįtt“ svo aš notaš sér oršalag sem ESB-ašildarsinnum er tamt nś į dögum. Žvķ vęri betra aš gera žaš meš hręšsluįróšri um aš öll tengsl okkar viš ESB kynnu aš rofna ef ekki yrši hafin višręša viš sambandiš um ašild.

Sumariš 2004 skipaši Davķš Oddsson forsętisrįšherra nefnd til aš kanna tengsl Ķslands og ESB og valdist ég til formennsku ķ nefndinni. Žį hafši ég kynnst annarri hliš į nįnum tengslum Ķslands viš sambandiš į grundvelli Schengen-samningsins. Hvatti ég til žess ķ nefndinni aš žar ręddu menn ekki ašeins EES-tengslin heldur einnig hiš mikilvęga Schengen-samstarf.

Nefndin birti skżrslu sķna ķ mars 2007 žar sem bent er į aš EES-samningurinn lifši góšu lķfi og miklu skipti aš Ķslendingar ręktušu tengsl sķn viš ESB į grundvelli hans og meš virkri žįtttöku ķ Schengen-samstarfinu. Aš žessari nišurstöšu stóšu fulltrśar allra flokka į žingi. Enginn įgreiningur var ķ nefndinni um hinn lifandi EES-samning og ekki heyršist efasemdarrödd um Schengen-samstarfiš. Mönnum varš ljóst af kynnisferš til Europol ķ Haag aš Schengen-samvinnan byggist į öšru og meiru en frelsi til aš fara į milli landa įn vegabréfs og utan Schengen yršu Ķslendingum flestar bjargir bannašar vildu žeir eiga ašild aš samvinnu viš ESB-rķki um aš sporna viš hęttum af frjįlsri för manna sem mį rekja til EES-samningsins.

Ķ dag, föstudaginn 14. október, įtti ég žess aš kost hér ķ Brussel aš endurnżja žekkingu mķna į stöšu EES-samningsins. Hann lifir enn góšu lķfi og nżtur jafnvel meira įlits innan ESB en įšur, eftir aš rįšherrarįš ESB fól starfsliši sķnu aš gera śttekt į samingnum og įlyktaši sķšan um hann 14. desember 2010.

Žar segir aš góš samskipti ESB og EFTA-rķkjanna fjögurra (Ķslands, Liechtensteins, Noregs og Sviss) hafi talist mjög góš og nįin įriš 2008 žegar sķšast var fariš skipulega ķ saumana į žeim en sķšan (til loka įrs 2010) hafi žau enn aukist. Rįšherrarįšiš vilji halda įfram aš dżpka samstarfiš viš EFTA-rķkin į komandi įrum.

Rįšherrarįšiš žakkaši EES-rķkjunum (Noregi, Liechtenstein og Ķslandi) fyrir framlag žeirra til žróunarsjóšs EES-svęšisins. Minnt var į aš Ķsland, Liechtenstein og Noregur vęru ašilar aš innri markaši ESB meš EES-samningnum frį 1994. Samningurinn žjónašii hlutverki sķnu vel žegar ašilar hans innleiddu skipulega žau ESB-lög sem snerta innri markašinn ķ landsrétt hjį sér. Rįšherrarįšiš fagnaši žvķ sérstaklega hve vel EFTA-rķkin hefšu stašiš viš sinn hlut samkvęmt samningnum.

Rįšherrarnir sögšust af įhuga fylgjast meš žvķ aš ķ Noregi og Liechtenstein hefši veriš hafist handa viš ķtarlegt mat į reynslu žeirra af EES-samningnum. Hvatti rįšherrarįšiš til žess aš hiš sama yrši gert af hįlfu ESB og sķšan myndu fulltrśar ašila bera saman bękur sķnar. Žvķ var fagnaš aš ESB-ašildavišręšur hefšu hafist viš Ķslendinga en jafnframt var tekiš fram aš Ķsland yrši EES-EFTA-rķki į mešan višręšur stęšu.

Aš žessu sinni veršur ekki fariš frekar ķ saumana į žessari ķtarlegu įlyktun. Hśn sżnir hins vegar svart į hvķtu aš EES-samningurinn lifir góšu lķfi. Į vegum EFTA er haldiš śti öflugri skrifstofu ķ Brussel sem er bakhjarl EES-rķkjanna ķ samskiptum žeirra viš framkvęmd EES-samningsins en hins vegar er žaš undir einstökum rķkjum komiš hve mikla įherslu žau leggja į žįtttöku ķ sérfręšinefndum ESB viš undirbśning ESB/EES-löggjafar. Žvķ mišur hefur ekki veriš lögš nęgjanleg rękt viš žennan žįtt af Ķslands hįlfu og ķslenskir stjórnmįlaflokkar og alžingi hafa ekki gert neitt marktękt til aš fylgjast meš og gęta hagsmuna Ķslands į vettvangi ESB-žingsins sem er mikill upplżsingabrunnur žótt deila megi um įhrif žess.

Vegna žróunarsjóšs EES hefur oršiš til 50 manna skrifstofa undir merkjum EFTA ķ Brussel sem sér um alla framkvęmd viš rįšstöfun į žeim fjįrmunum sem renna frį Noregi, Ķslandi og Liechtenstein til aš skapa efnahagslegt jafnvęgi innan ESB. Noršmenn leggja til 97% af žessu fé og hafa auk hins sameiginlega sjóšs stofnaš sérstakan sjóš į eigin vegum ķ sama skyni.

EFTA kemur ekkert aš framkvęmd Schengen-samstarfsins hśn er alfariš ķ höndum ašildarrķkjanna. Segja veršur žį sögu eins og er aš ķslensk stjórnvöld hafa hin sķšari įr hętt aš halda śti sérstökum starfsmanni ķ Brussel til aš hagsmunagęslu vegna Schengen og žvķ mišur hefur žekking į Schengen-mįlefnum snarminnkaš fyrir bragšiš innan stjórnsżslunnar sem er stórskašlegt og ķ hróplegri andstöšu viš markmiš nśverandi rķkisstjórnar sem stendur aš ašildarvišręšum viš ESB.

Ķ sjįlfu sér er frįleitt og furšulegt aš verja fé og mannafla til aš ręša ašild Ķslands aš ESB undir žvķ yfirskyni aš meš žvķ sé fullveldi landsins aukiš vegna meiri įhrifa ķ Brussel en lįta į sama tķma hagsmunagęslu vegna nśgildandi samstarfs verša aš engu.

Ķ stuttu mįli eru hrein ósannindi aš ķslensk stjórnvöld hafi ekki įhrif į mótun ESB- og Schengen-reglna eins og nś er ķ pottinn bśiš. Tękifęrin til žess eru einfaldlega ekki nżtt. Aš telja einhverjum sem til žekkir trś um aš Ķslendingar hafi burši til žess aš fylgjast svo meš öllu žvķ sem gerist į vettvangi ESB kęmi til ašildar aš fullveldi žjóšarinnar ykist er tilgangslaust. Žessu er hins vegar blįkalt haldiš fram viš almenning undir merkjum „gegnsęrrar og upplżstrar“ umręšu.

Oft var žvķ slegiš fram aš Ķslendingar yršu aš hugsa sér til hreyfings gagnvart ESB af žvķ aš Noršmenn myndu örugglega sękja um ESB-ašild ķ žrišja sinn og žį yrši EES-samningurinn ónżtur. Žaš yrši til dęmis ekki unnt aš halda śti eftirlitskerfi meš framkvęmd hans sem er lykilatriši af hįlfu ESB.

Nś eftir aš Ķslendingar hafa sótt um ašild hugsa Noršmenn sér ekkert til hreyfings. Spįr hafa ekki ręst um aš eina leišin til aš vekja aš nżju ašildarįhuga ķ Noregi vęri aš Ķslendingar hreyfšu sig. Andstaša viš ESB-ašild hefur aldrei veriš meiri ķ Noregi.

ESB hefur lżst yfir žvķ aš EES-samningurinn gildi įfram gagnvart Noregi og Liechtenstein žótt svo fari aš Ķsland gangi ķ ESB. Enginn efast um aš unnt verši aš leysa eftirlitsžįttinn į višundandi hįtt.

Žaš er ekki nóg meš aš ESB vilji įfram eiga EES-samstarf viš Noreg og Liechtenstein heldur hefur sambandiš hreyft žvķ viš Svisslendinga aš žeir gangi ķ EES. Žvķ er illa tekiš ķ Sviss enda felldu Svisslendingar EES-ašild į sķnum tķma ķ žjóšaratkvęšagreišslu. ESB hefur gert 120 tvķhliša samninga viš Sviss og unir žvķ ekki aš haldiš verši įfram į sömu braut. Óhjįkvęmilegt sé aš koma į fót einhvers konar kerfi aš EES-fyrirmynd. Tališ er aš skrišur kunni aš komast į mįliš eftir nęstu žingkosningar ķ Sviss.

Žį vill ESB einnig koma į annars konar samvinnu en nś er viš örrķkin ķ Evrópu: Andorra, Mónakó, San Marķnó og Vatķkaniš. ESB hefur jafnvel hreyft žvķ aš žessi rķki fari undir EES-regnhlķfina į einhvern hįtt. Žessi rķki hafa tekiš upp evru žótt žau séu ekki ķ ESB sem sannar aš žvķ er ranglega haldiš fram aš ESB geti ekki samiš viš rķki um upptöku evru įn ašildar aš sambandinu, 111. gr stofnsįttmįla ESB heimilar slķka samninga.

Fram undir lok sķšasta įrs var EES-samningurinn „rekinn“ af deild ķ framkvęmdastjórn ESB. Eftir aš breyting varš į skipulagi sambandsins viš stofnun utanrķkismįladeildar eša utanrķkisžjónustu žess var EES-samningurinn og „rekstur“ hans af hįlfu ESB fluttur žangaš og nś er barónessa Ashton ęšsti embęttismašur ESB gagnvart EES-rķkjunum. Vissulega mį draga ķ efa aš hśn hafi mikla žekkingu į EES. Hitt er hins vegar alrangt aš įlykta sem svo aš žaš segi alla söguna um žį viršingu sem samningurinn nżtur innan ESB hvort heldur mešal embęttismanna eša rįšherra ašildarrķkjanna.

Aš Alžingi Ķslendinga skuli hafa stigiš skref til ašildar meš umsókninni frį 16. jślķ 2009 byggist ekki į hlutlęgu mati į žvķ hvaš sé hagsmunum Ķslands fyrir bestu heldur stundarhagsmunum ķ pólitķsku žrefi. Žaš byggist öšrum žręši į blekkingum um ešli EES-samningsins og vanrękslu viš aš nżta hann. Aš žeir sem žannig hafa stašiš aš mįlum ķ įranna rįs seu betur ķ stakk bśnir til hagsmunagęslu sem ašilar aš ESB stenst ekki neina skošun.

 
Senda į Facebook  Senda į Twitter  Vista sem pdf  Prenta

Björn Bjarnason var žingmašur Sjįlfstęšisflokksins frį įrinu 1991 til 2009. Hann var menntamįlarįšherra 1995 til 2002 og dóms- og kirkjumįlarįšherra frį 2003 til 2009. Björn var blašamašur į Morgunblašinu og sķšar ašstošarritstjóri 1979 til 1991.

 
 
Mest lesiš
Fleiri pistlar

Umsóknarferli ķ andaslitrum - straumhvörf hafa oršiš ķ afstöšu til ESB-višręšna - réttur žjóšar­innar tryggšur

Žįttaskil uršu ķ samskiptum rķkis­stjórnar Ķslands og ESB fimmtudaginn 12. mars žegar Gunnar Bragi Sveinsson utanrķkis­rįšherra aftenti formanni rįšherrarįšs ESB og višręšu­stjóra stękkunarmįla ķ framkvęmda­stjórn ESB bréf. Textinn sem gildir gagnvart ESB er į ensku. Žar segir: „The Government of...

Grikkir eru ekki sjįlfstęš žjóš

Grikkir eru ekki sjįlfstęš žjóš. Žeir hafa aš vķsu mįlfrelsi viš boršiš ķ Brussel, sem ķslenzkir ašildarsinnar aš ESB leggja svo mikiš upp śr en į žį er ekki hlustaš og orš žeirra hafa engin įhrif.

Lķfsreynsla Grikkja lżsandi dęmi um örlög smįžjóšar sem gengur inn ķ fjölmennt rķkjabandalag

Žaš hefur veriš fróšlegt - ekki sķzt fyrir žegna smįžjóša - aš fylgjast meš įtökum Grikkja og annarra evrurķkja, sem ķ raun hafa veriš įtök į milli Grikkja og Žjóšverja. Ķ žessum įtökum hafa endurspeglast žeir djśpu brestir, sem komnir eru ķ samstarfiš innan evrurķkjanna og žar meš innan Evrópu­sambandsins.

Umbrotin ķ Evrópu geta haft ófyrirsjįanlegar afleišingar

Žaš er nokkuš ljóst aš sś uppreisn Mišjaršarhafsrķkja gegn žżzkum yfirrįšum innan Evrópu­sambandsins, sem Romano Prodi, fyrrum forsętis­rįšherra Ķtalķu og forseti framkvęmda­stjórnar ESB um skeiš, hvatti til fyrir allmörgum mįnušum er hafin. Kveikjan aš henni uršu śrslit žingkosninganna ķ Grikklandi fyrir viku.

 
 
    Um Evrópuvaktina     RSS