Ísland-ESB og Nýja Norðrið VII: ESB reynir að nota aðildarumsókn Íslands til aukinna áhrifa á norðurslóðum

Aðildarríki Evrópusambandsins eiga ekki beinna hagsmuna að gæta í Nýja Norðrinu. Þau eiga hins vegar mikilla óbeinna hagsmuna að gæta. Það skiptir þau að sjálfsögðu máli hvernig til tekst um umhverfsivernd á norðurslóðum í tengslum við mikla uppbyggingu þar á þessari öld. Þau eiga hagsmuna að gæta að fá keypta olíu og gas, sem kann að finnast á svæðinu. Þau hafa hagsmuni af því að siglingaleiðir verði greiðar enda telja þau sig ráða yfir um 40% allra farmflutninga á heimshöfum.

Vandi Evrópusambandsins er hins vegar sá, að það kemst hvergi beint að borði þeirra þjóða, sem eiga mestra hagsmuna að gæta og munu fyrirsjáanlega uppskera ríkulega á næstu áratugum. Þótt þrjú aðildarríki ESB teljist til norðurskautslandanna er aðkoma Svíþjóðar og jafnvel Finnlands mjög takmörkuð að svæðinu og eins og bent hefur verið á í þessum greinaflokki eru áhrif Dana dvínandi vegna sjálfstæðishreyfingar Grænlendinga.

Til viðbótar hafa Rússar og Kandamenn haft forgöngu um að hafna ítrekuðum umsóknum um áheyrnarfulltrúa ESB á fundi Norðurskautsráðsins. Að einhverju leyti eru Kanadamenn að hefna fyrir bann ESB-rikja á innflutningi selaafurða.

Hvernig bregst Evrópusambandið við þeirri augljósu tregðu, sem er til staðar hjá norðurskautsríkjunum að veita því nokkurs staðar aðkomu að þessu auðuga svæði framtíðarinnar?

Það er athyglisvert að lesa út úr samþykktum og álitsgerðum stofnana Evrópusambandsins hvernig það bregst við þessari höfnun. Hér er m.a. vísað til samþykkta ráðherraráðsins annars vegar og umfjöllunar Evrópuþingsins hins vegar. Það má segja, að ESB bregðist við með því að nudda sér utan í norðurskautsríkin á allan hugsanlegan hátt og stundum á þann veg að það er broslegt og að sumu leyti aumkunarvert, vegna þess að allt er týnt til, smátt og stórt, til þess að rökstyðja afskipti ESB að málefnum norðurslóða, sem augljóslega eru lítil rök fyrir.

Evrópusambandið vill að rannsóknir verði auknar á norðurskautssvæðinu og málefnum, sem tengjast því m.a. vegna umhverfismála og áhrifa þessara svæði á loftslagsmál í heiminum. Varla munu norðurskautsríkin slá á framrétta hönd ESB í þeim efnum en spurning, hvort Bandaríkin, Rússland, Kanada og Noregur telji sig þurfa á mikilli aðstoð að halda við þær rannsóknir.

Ráðherraráð Evrópusambandsins vill að framkvæmdastjórn þess leggi sitt af mörkum ásamt og með EES-ríkjunum til þess að meta stöðu og horfur á norðurskautssvæðinu. Ætli norðurskautsríkin hafi einhvern sérstakan áhuga á framlagi frá Evrópusambandinu í því skyni?

Ráðherraráðið telur líka, að Evrópusambandið hafi miklu hlutverki að gegna við að draga úr hættulegri mengun á norðurskautssvæðinu. Á það ekki við um öll ríki heims, sem munu nýta sér samgönguleiðir á þessu svæði?

Ráðherraráðið vill ná fram tímabundnu banni við fiskveiðum á opnum svæðum á norðurslóðum. Hvað kemur Evrópusambandinu það við, hvort þar er veitt eða ekki veitt? Er frammistaða ESB í fiskverndarmálum svo góð að það geti kennt öðrum eitthvað í þeim efnum?

Ráðherraráðið undirstrikar sterk tengsl á milli Evrópusambandsins og Grænlands. Eru einhver sérstök tengsl þar á milli? Eða er ráðherraráð ESB bara að nudda sér utan í Grænlendinga?!

Evrópuþingið hefur allt í einu mikinn áhuga á þeim Sömum, sem búa í Finnlandi og Svíþjóð. Hvað ætli valdi þeim áhuga?!

Í skýrslu Evrópuþingsins frá því í desember 2010 um norðurslóðir segir að „aðildarumsókn Íslands undirstriki nauðsyn þess að Evrópusambandið taki tillit til norðurskautssvæðanna í landfræði-pólitísku samhengi“.

Er það? Hefur aðildarumsókn, sem ekki er búið að semja um, hvað þá að greiða atkvæði um á Íslandi slík áhrif á stefnumörkun Evrópusambandsins?

Evrópuþingið segir berum orðum í þessari skýrslu að vegna hinna norrænu aðildarríkja og „umsóknarríkja“, sem eru ekki önnur en Ísland á þessum slóðum verði það fyrir beinum áhrifum af pólitík norðurslóðanna og hafi þar með um leið áhrif á hana.

Jafnframt leggur Evrópuþingið sérstaka áherzlu á að framtíðaraðild Íslands að ESB muni breyta ESB í strandríki á norðurskautssvæðinu og að staða Íslands sem umsóknarríkis undirstriki mikilvægi samræmdrar norðurslóðastefnu ESB og skapi ESB „strategískt“ tækifæri til að láta meira að sér kveða og leggja sitt af mörkum til fjölþjóðastjórnunar á þessu svæði. Ennfremur telur Evrópuþingið að aðild Íslands mundi tryggja enn frekar stöðu ESB í Norðurskautsráðinu.(Sem það á ekki aðild að).

Að þessu grundvallaratriði er komið aftur og aftur í rökstuðningi stofnana Evropusambandsins fyrir því, að þær eigi rétt á að hafa afskipti af málefnum norðurslóða. Þannig segir í rúmlega ársgamalli skýrslu Evrópuþingsins:

„Þrjú af aðildarríkjum ESB eru meðlimir Norðurskautsráðsins og Ísland hefur sótt um aðild að ESB. Að auki tengjast Noregur og Ísland sterklega pólitík ESB í gegnum EES samninginn og Evrópusambandið hefur samstarfssamning við Grænland, sem er ekki hluti af ESB.“

Þetta stef er endurtekið aftur og aftur. Í sömu skýrslu segir:

„Hin landfræði-pólitíska mynd mundi breytast verulega ef aðildarviðræðum Íslands lýkur á jákvæðan hátt. Aðild Íslands mundi líka styrkja stöðu ESB á þessu svæði.“

Það fer ekki á milli mála hvað hér er á ferðinni. Evrópusambandið notar aðildarumsókn Íslands með öllum ráðum til þess að gera tilkall til áhrifa á norðurslóðum.

Það er jafnljóst, að það er ekki í þágu íslenzkra hagsmuna að Evrópusambandið komist þar til áhrifa. Það eru hagsmunir íslenzku þjóðarinnar að hún sjálf i samstarfi við þær þjóðir, sem um aldir hafa búið í nálægð við og á þessu svæði, svo sem við Grænlendinga, Færeyinga og Norðmenn nýti þau tækifæri, sem til staðar eru sjálfri sér og nágrönnum sínum til framdráttar.