Evrónían

Örlög evrunnar eru svo undarleg að þau mættu eignast eigið orð – evronía.

Mitterrand, þáverandi forseti Frakklands setti á sínum tíma sem skilyrði fyrir endursameiningu Þýskalands að Þjóðverjar köstuðu þýska markinu og tækju um sameiginlega evrópska mynt. Þjóðverjar höfðu lítinn áhuga á þessu; þýska markið var meðal sterkustu mynta í heimi, þeir létu það þó sigla. Afstaða Mitterrands var skiljanleg.

Sú kynslóð evrópskra þjóðarleiðtoga sem var við völd þegar Berlínarmúrinn féll hafði kynnst síðari heimsstyrjöldinni og stóð ekki á sama um endursameinað Þýskalandi. Það mátti ráða við Vestur-Þýskaland og Vestur-Þjóðverjar höfðu sýnt í verki vilja sinn til að greiða með reiðufé tjón af völdum nazista. Endursameinað Þýskaland kynni að verða öðrum ofviða nema það yrði rækilega tengt inn í evrópska samvinnu.

Nú þegar rúmlega tuttugu ár eru liðin gefur þýski kanslarinn fyrirmæli um hvaða efnahagsstefnu beri að fylgja í evru-landi. Kanslari endursameinaðs Þýskalands hefði vissulega haft mikil áhrif hefði þýska markið fengið að lifa en evru-ríki hefðu haft frelsi til að glíma sjálf við tekjur og opinberar skuldir í vanskilum, þau gætu síðan gert upp með því að draga úr verðgildi eigin myntar, ræna sparifé frá þeim sem eiga fé á bankabók og leyfa verðbólgu að auðvelda skuldurum að gera upp skuldir sínar.

Þannig stóðu menn að minnsta kosti að málum í hina gömlu góðu daga, einnig í Noregi þar til gengið var á hólm við verðbólguhagfræðina í kringum 1990. Vissulega má velta fyrir sér hvort á sínum tíma hafi verið auðveldara að haga sér svona en núna. Fjármálamarkaðir hafa nefnilega verið alþjóðavæddir og ríkisstjórnir taka ekki lán lengur að mestu leyti frá eigin borgurum heldur á alþjóðamarkaði sem ekki er einfalt að hlaupast undan með því að láta verðbólgu draga úr verðgildi þeirra peninga sem hafa verið veittir að láni.

Mörgum virðist heitt í hamsi vegna þess að Þjóðverjar ákveði ekki umyrðalaust að leggja á borðið þá peninga sem duga til að „redda“ Grikklandi. Vísað er til þess að þýska hagkerfið sé tíu sinnum stærra en hið gríska og Þjóðverjar búi yfir miklum afgangi vegna viðskipta. Samstaða þvert á evrópsk landamæri má sín hins vegar ekki mikils. Það ætti ekki að koma okkur á óvart. Ég hef heyrt samstarfsmenn segja að það megi fagna því að við hefðum ekki gengið í ESB á sínum tíma; þá hefðu menn kannski teygt sig í olíupeningana okkar til að bjarga eigin skinni.

Þjóðverjar urðu að taka á sig miklar skuldbindingar til að gera upp gjaldþrotabúið í hinu kommúníska Austur-Þýskalandi. Það tók þá að minnsta kosti tíu ár að komast í gegnum það. Þeir frystu laun sín og drógu saman opinber útgjöld þar til þeir náðu að nýju að verða samkeppnisfærir. Þetta leiddi síðan til þess að Þjóðverjum hefur tekist betur en flestum öðrum að glíma við kreppuna í heimsbúskapnum. Það þarf engan undra að Þjóðverjum sé ekki að skapi að bjarga þjóð sem hefur árum saman lifað um efni fram og þar að auki logið til að komast inn í evru-klúbbinn.

Fleiri góðar ástæður eru að baki neitun Þjóðverja um að borga brúsann fyrir óreiðu-ríkisstjórnir. Ein þeirra er einfaldlega sú að Þjóðverjar hefðu einfaldlega ekki efni á að bjarga öllum evru-þjóðum sem liggja nú á sóttarsæng. Ef til vill Portúgölum og Írum, aldrei Spánverjum og Ítölum. Síðan er önnur ástæða. Evruþjóðirnar sem hafa lifað um efni fram verður að þvinga til að rifa seglin og gera upp við bruðl sitt: velferðarúrræði og eftirlaun sem kosta of mikið og launahækkanir sem gera þær ósamkeppnishæfar á heimsmörkuðum.

Umbætur af þessu tagi eru ávallt óvinsælar og sársaukafullar. Því miður er oft ekki gripið til þess sem er nauðsynlegt fyrr en á elleftu stundu. Á meðan ekki er um þvingandi nauðsyn að ræða þora lýðræðislega kjörnir stjórnmálamenn ekki að skera niður fjárlög eða knýja fram lækkun launa; þeir verða jú að hugsa um eigin frama. Af þessum sökum aðhafast menn ekkert fyrr en efnahagskreppan neyðir þá til aðgerða. Þess vegna eru efnahagskreppur öðru hverju ekki aðeins óhjákvæmilegar heldur nauðsynlegar til að neyða ríkisstjórnir til að breyta um stefnu. Það tekst ekki alltaf að gera slíkt í friði eins og sést hefur undanfarna daga í Grikklandi. Við skulum bara vona að eitthvað vaxi upp úr rústunum.