Föstudagurinn 22. september 2017

5. og lokagrein: Leištogarįšiš įlyktar – ķslenskir hagsmunir

Utanrķkis- og öryggismįl ESB og Ķsland 5. grein


Björn Bjarnason
11. janśar 2014 klukkan 09:53

Hér hefur ķ fimm greinum veriš gerš grein fyrir samskiptum Ķslands og ESB į sviši utanrķkismįla, žó einkum meš tilliti til öryggis- og varnarmįla.

• Ķ fyrstu greininni žrišjudaginn 7. janśar var rętt um utanrķkisžjónustu ESB. Žį var vakin athygli į įgreiningi sem varš um rétt sendiherra ESB į Ķslandi til aš hlutast til um innanrķkismįl meš įróšri fyrir ašild aš ESB.

• Ķ annarri greininni sem birtist mišvikudaginn 8. janśar var rętt um Ķsland sem herlaust land og hvernig sś sérstaša félli aš ašildarskilmįlum ESB.

• Ķ žrišju greininni sem birtist fimmtudaginn 9. janśar var gerš grein fyrir mótun og žróun öryggismįlastefnu ESB og tengslunum viš stefnu ESB-rķkisstjórnarinnar į Ķslandi.

• Ķ fjóršu greininni föstudaginn 10. janśar var sagt frį nżrri skżrslu utanrķkis- og öryggismįlastjóra ESB og vikiš aš stöšu Ķslendinga ķ ljósi hennar.

• Hér er ķ fimmtu og loka greininni er litiš til nżlegrar įlyktunar leištogarįšs ESB um öryggis- og varnarmįl og hugaš aš žvķ sem viš blasir sem verkefni fyrir ķslenska stjórnmįlamenn.

Leištogarįš ESB hafši ekki fjallaš sérstaklega um öryggis- og varnarmįl ķ fimm įr žegar žau voru tekin til umręšu į fundum rįšsins ķ Brussel 19. og 20. desember 2013. Hér hefur žegar veriš lżst hvernig utanrķkis- og öryggismįlastjóri ESB lagši mįliš fyrir leištogarįšiš. Ķ 2300 orša įlyktun rįšsins er ķ 22 lišum tekiš undir meginsjónarmišin ķ skżrslu og tillögum embęttismanna ESB enda höfšu žęr veriš ręddar į vettvangi fastafulltrśa og utanrķkisrįšherra ESB-rķkjanna įšur en til fundarins ķ leištogarįšinu kom.

Leištogarnir stašfesta aš virk stefna ESB ķ öryggis- og varnarmįlum Common Security and Defence Policy (CSDP) sé til žess fallin aš auka öryggi Evrópumanna og stušli aš friši og stöšugleika ķ nįgrenni ESB og heiminum öllum. Til žess verši hins vegar aš lķta aš strategķskt og geópólitķskt umhverfi Evrópu breytist hratt. Śtgjöld til varnarmįla hafi dregist saman og žaš takmarki svigrśmiš til aš žróa, beita og halda śti herafla. Žį veiki margskiptur evrópskur hergagnaišnašur og markašur varnar- og öryggisišnaš ķ Evrópu og dragi śr samkeppnishęfni hans.

Ķ žessum fyrsta liš įlyktunarinnar sem hér hefur veriš lauslega žżddur er meginstefinu ķ įlyktun leištogarįšsins lżst. Ķ fyrsta lagi ber aš laga CSDP aš breyttum ašstęšum. Ķ öšru lagi ber aš sjį til žess aš her- eša annar lišsafli sé fyrir hendi til aš framfylgja stefnunni. Ķ žrišja lagi ber aš višhalda hergagnaišnaši ķ Evrópu og stušla aš aukinni hagkvęmni meš meiri samvinnu.

Lögš er įhersla į aš nįin samvinna verši viš Sameinušu žjóširnar og žó einkum NATO innan žess samstarfsramma sem hefur veriš myndašur viš bandalagiš. Žį er lögš įhersla į stušning viš partner countries and regional organisations žaš er samstarfsrķki og svęšisbundnar stofnanir meš žjįlfun, rįšgjöf, tękjum og öšru sem žörf sé fyrir svo aš žessir ašilar geti sjįlfir tekist į viš hęttuįstand ef žaš skapast.

ESB og ašildarrķkin verši aš geta gert rįš fyrir ašgangi aš réttum borgaralegum og hernašarlegum mannafla og bśnaši til aš senda į vettvang meš hraši og į įrangursrķkan hįtt. Leištogarįšiš leggur įherslu į aš efla styrk ESB til skjótra višbragša žar į mešal meš žvķ aš auka sveigjanleika og hreyfanleika višbragšssveita (battle groups) eftir žvķ sem ašildarrķkin įkveša. Žį er einnig hvatt til žess aš reglur um śtkall og beitingu į borgaralegum lišsafla geri ESB kleift aš sżna meiri sveigjanleika og hraša vegna borgaralegra ašgerša.

Sérgreind verkefni

Minnt er į aš nż verkefni komi til sögunnar og tengslin milli innra og ytra öryggis ķ Evrópu verši sķfellt meiri. Til aš ESB og ašildarrķkin geti brugšist viš žessum breytingum samstiga NATO hvetur leištogarįšiš til eftirfarandi rįšstafana:

  • mótuš verši varnarstefna gegn tölvuįrįsum į įrinu 2014 (+EU Cyber Defence Policy Framework+);
  • ķ jśnķ 2014 liggi fyrir stefna um öryggi į hafinu (+EU Maritime Security Strategy+) og sķšan verši mótašar įętlanir um hvernig takast eigi į viš verkefni į hafinu;
  • aukin samhęfing milli CSDP og verkefna į sviši dóms- og innanrķkismįla til aš takast į viš verkefni ž. į m. varšandi ólöglegt farandfólk, skipulagša glępastarfsemi og hryšjuverk;
  • unniš verši aš žvķ undir merkjum CSDP aš styšja žrišju rķki og svęši viš aš efla landamęravörslu;
  • samvinna verši efld enn frekar til aš takast į viš verkefni tengd orkuöryggi,

Leištogarįšiš fól utanrķkis- og öryggismįlastjóra ESB įsamt framkvęmdastjórn ESB og fulltrśum einstakra ašildarrķkja aš vinna aš framgangi žessara mįla og fylgjast nįiš öllum breytingum į žessum svišum og öšrum sem snerta öryggismįl og gefa skżrslu til rįšsins į įrinu 2015 um stöšu mįla.

Eftir aš hafa fjallaš į žennan hįtt um almenn og brżn śrlausnarefni beina leištogar ESB-rķkjanna athygli aš hergögnum sem žeir telja naušsynlegt aš verši til rįšstöfunar ķ eignarhaldi einstakra ašildarrķkja žótt žeirra sé aflaš ķ samvinnu Ķ lok įlyktunar leištogarįšsins er fjallaš um rannsókn, žróun og framleišslu į hergögnum. Ķ lokaoršum er įréttaš aš ķ jśnķ 2015 muni leištogarįšiš fara viš Evrópsku varnarmįlastofnunina. Žar eru nefnd fjarstżrš loftför, Remotely Piloted Aircraft Systems (RPAS), sem komi til sögunnar į įrunum 2020 til 2025, eldneytisflugvélar til aš hlaša flugvélar į lofti, fjarskipti meš gervihnötttum og įętlun um žjįlfun og ęfingar til varna gegn töluvįrįsum ķ netheimum,

Enginn fögnušur ķ Frakklandi

Eftir fundinn fjallaši franska blašiš Le Monde um hann ķ leišara og sagši aš sś stašreynd aš lišiš hefšu fimm įr, frį 2008 til 2013, į milli umręšna ķ leištogarįši ESB um öryggis- og varnarmįlin kynni aš benda til žess aš mįlaflokkurinn žętti ekki veršugt višfangsefni į žessum fundum. Leištogarnir teldu aš ekki vęri neitt aš óttast viš nśverandi ašstęšur, aš žeir gętu treyst į Bandarķkin sér til varnar eša aš sameiginlega gętu žeir ekki lagt neitt af mörkum į žessu sviši.

Hvaš sem segja megi um tillögur og hugmyndir um aukna samvinnu į sviši varnarmįla sé ljóst aš Evrópurķkin séu alls ekki samstiga. Hvert rķkjanna hugsi um eigin efnahag og hefšbundna vörn eigin fullveldis, žau séu hvorki fśs til aš stofna sameiginlegt vopnabśr né afsala sér rétti til vopnaframleišslu. Le Monde minnir į aš leištogarįšiš hafi neitaš aš veita Frökkum fjįrhagslegan eša annan stušning vegna hernašarašgerša žeirra ķ Miš-Afrķkurķkinu. Ķ raun sé žvķ ekki unnt aš tala um sameiginlega strategķska sżn hvorki žar né almennt žegar litiš sé til mįlefna ķ Afrķku og Miš-Austurlöndum.

Le Monde segir aš ekki liggi fyrir nein langtķmaįętlun um hergögn og annan tękjabśnaš af hįlfu ESB af žvķ aš ekki sé um neitt sameiginlegt strategķskt mat aš ręša fyrir utan einhverjar óljósar yfirlżsingar. Bretar sem haldi śti einum mikilvęgasta herafla innan ESB hafi endurtekiš į fundinum ķ Brussel aš žeir vildu ekki varnarsamstarf Evrópu og žeir hafi stašiš ķ vegi fyrir aš fjįrveitingar til Evrópsku varnarmįlastofnunarinnar yršu auknar. Žjóšverjar hafi haldiš aš sér höndum.

Leišara Le Monde lżkur į žessum oršum:

„Um žessar mundir endurhervęšast allir ķ heiminum – žar eru Kķnverjar og Rśssar ķ fremstu röš – eša leggja įherslu į aš fjįrveitingar til varnarmįla – eins og Bandarķkjamenn. Evrópa, hśn afvopnast. Žegar litiš er į sameiginleg śtgjöld rķkjanna 28 ķ heild eru žau į žessari stundu enn hin önnur hęstu til varnarmįla ķ heiminum. Hver er hins vegar žróunin: sķšan 2008 hafa Evrópumenn minnkaš śtgjöld sķn til varnarmįla um 10%. Menn reka sig įvallt į hiš sama: žaš skortir sameiginlega sżn į strategķskar žarfir Evrópu. Kannski er žó nęr aš segja aš meirihluti rķkjanna 28 telur aš ekki stešji raunveruleg hętta aš Evrópu. Žessi skošun er röng, furšuleg og įbyrgšarlaus. Evrópumenn hafa gleymt aš mannkynsagan er harmsaga.“

Žaš er ólķklegt aš žessi leišari ķ einu įhrifamesta dagblaši Evrópu sem aš jafnaši tekur mįlstaš Evrópusambandsins žegar į reynir hafi glatt rįšamenn ķ utanrķkisžjónustu eša framkvęmdastjórn ESB. Žeir hafa ef til vill huggaš sig viš aš Frakkar hafi reišst yfir aš sitja einir eftir meš herafla ķ Miš-Afrķkurķkinu og įn žess aš ašrir vildu lyfta litla fingri žeim til ašstošar meš fjįrmunum eša į annan hįtt. Leišarinn er į žann veg vitnisburšur um aš hver žjóš hugsar fyrst og sķšast um sjįlfa sig ķ öryggis- og varnarmįlum.

Žótt ķ skżrslu utanrķkis- og öryggismįlastjóra ESB sé, eins og sagt var frį ķ fjóršu grein, tekiš miš af hinu „strategķska samhengi“ vekur žaš enga gleši hjį leišarahöfundi Le Monde – hann telur aš innan ESB og ašildarrķkjanna rįši röng, furšuleg og įbyrgšarlaus skošun um aš ekki stešji raunveruleg hętta aš Evrópu.

Ķslenskir hagsmunir

Hér ķ žessum greinaflokki hefur oftar en einu sinni veriš vakiš mįls į žvķ aš žeir sem ręddu og lögšu mat į öryggis- og varnarmįl af Ķslands hįlfu ķ ESB-ašildarvišręšunum hafi bundiš sig um of viš hina formlegu hliš. Hśn skiptir vissulega miklu til aš laga sig aš kröfum ESB en aš baki öllu sem um var rętt af hįlfu utanrķkisrįšuneytisins bjó hugsunin sem lżst var ķ greinargeršinni meš žingsįlyktunartillögunni um žjóšaröryggisstefnu žar sem sagši:

„Samžykki ķslenska žjóšin ašildarsamning ķ žjóšaratkvęšagreišslu mundi ašild aš Evrópusambandinu skapa nżja fleti į samstarfi ķ öryggismįlum įn skuldbindinga um hernašarlega žįtttöku.“

Žarna er skauta fram hjį aš skilgreina til hlķtar hvaš sigldi ķ kjölfar ašildar eša hvort hśn breytti į einhvern hįtt eša styrkti stöšu Ķslands ķ öryggismįlum. Eitt er aš fęra rök fyrir aš hvert rķki eigi sķšasta oršiš um skyldur sķnar og rétt į žessu sviši annaš aš lķta til žess hvaš gert er og hvernig leitast er viš aš fį alla til aš samžykkja sameiginleg markmiš og veita embęttismannaveldi heimild til aš žoka mįlum aš žessu markmiši.

Hvergi er lagt mat į hvort Ķslendingar séu eša yršu betur settir ķ öryggismįlum utan ESB en innan. Óbeint er gefiš til kynna aš žjóšin yrši žó betur sett innan ESB. Undirtónninn er žessi enda ķ samręmi viš žaš markmiš utanrķkisrįšuneytisins aš višręšurnar viš ESB leiddu ekki til įgreinings.

Ekkert bendir til aš Ķslendingar yršu betur settir ķ žessum mįlaflokki sem ašilar aš ESB en ķ žeirri stöšu sem žeir eru nś. Utanrķkisrįšuneytiš įréttar hvaš eftir annaš aš ESB-rķkin hafi sjįlfstęšan įkvöršunarrétt ķ utanrķkis- öryggis- og varnarmįlum. Ķsland er skilgreint sem samstarfsland partner ESB ķ žessum mįlum og tekur aš sér žau verkefni sem ķslensk stjórnvöld įkveša hverju sinni, žau įkveša einnig hvort žau gerast ašilar aš yfirlżsingum ESB um utanrķkismįl. ESB leggur af sinni hįlfu mikla įherslu į samstarfslönd sķn og telur žau gegna mikilvęgu hlutverki.

Ķslendingar hafa hag af žvķ aš Evrópusambandiš lįti sig öryggismįl į hafinu varša og taki žįtt ķ įętlanagerš um višbśnaš og višbrögš vegna öryggis sjómanna og skipa į noršurslóšum. Ķslensk stjórnvöld og starfsmenn landhelgisgęslunnar hafa öšlast dżrmęta reynslu af samstarfi į vettvangi FRONTEX, Landamęrastofnunar Evrópu, viš gęslu į Mišjaršarhafi og undan vesturströnd Afrķku. Teygi ESB sig śt į Noršur-Atlantshaf eša efli almennt eftirlitsstarf sitt į höfunum er sjįlfsagt og ešlilegt aš žįtttaka Ķslendinga taki miš af žvķ.

Hiš sama į viš um EUROPOL, Evrópulögregluna, žar sem haldiš hefur veriš śti ķslenskum fulltrśa ķ nokkur įr. Nżta į breytingar į žeim vettvangi ķslenskum yfirvöldum til gagns.

Ašild aš FRONTEX og žįtttaka ķ EUROPOL ręšst af Schengen-ašild Ķslands. Innanrķkisrįšuneytiš kemur žar fram fyrir Ķslands hönd. Leggja žarf rękt viš samstarf į žessum svišum til aš styrkja borgaralegar innlendar stofnanir į sviši öryggismįla.

Af įlyktun leištogarįšs ESB og skjölunum sem bśa henni aš baki veršur eins og įšur sagši rįšiš aš žaš er ESB og einstökum ašildarrķkjum sķšur en svo öndvert aš eiga samstarf um žessi mįl viš önnur rķki. Schengen-rķkin gegna žar aš sjįlfsögšu sérstöšu. Schengen-samstarfiš er öšrum žręši borgaralegt samstarf lögregluliša žar sem tekist er į viš skipulagša glępastarfsem af öllu tagi og vaxandi įhersla lögš į varnir gegn tölvuįrįsum.

Frišargęsla er į įbyrgšarsviši utanrķkisrįšuneytisins. Hśn snertir hernašarlega žętti og žar meš öryggishagsmuni Ķslendinga į annan hįtt en žįtttakan ķ borgaralegu samstarfi undir stjórn innanrķkisrįšuneytisins. ESB vill aš störf į žessum svišum verši samhęfš meira en įšur į milli CSDP og stofnana sem sinna löggęslu og landamęravörslu. Undir merkjum frišargęslu sinna menn ķslenskum hagsmunum óbeint viš verkefni ķ fjarlęgum löndum. Af hįlfu herlausrar žjóšar eins og hinnar ķslensku er hins vegar óhjįkvęmilegt aš borgaralegir starfsmenn gegni frišargęslustörfum.

Ķ minnisblaši utanrķkisrįšuneytisins til utanrķkismįlanefndar alžingis frį 9. janśar 2012 sem fjallaš var um ķ 2. grein ķ žessum flokki er tekiš fram aš ekki sé naušsynlegt aš breyta stofnunum į Ķslandi vegna žįtttöku ķ utanrķkisžjónustusamstarfi ESB eša ķ varnar- og öryggismįlastarfinu. Skipašur verši sérstakur tengilišur innan utanrķkisrįšuneytisins viš ESB vegna žessara mįlaflokka og muni starfsmašur alžjóša- og öryggissvišs rįšuneytisins gegna žvķ hlutverki meš öšrum störfum.

Žetta oršalag bendir til žess aš utanrķkisrįšuneytiš telji aš kęmi til ašildar aš ESB hefši žaš sérstöku hlutverki aš gegna vegna öryggis- og varnarmįla. Į sķnum tķma hélt dómsmįlarįšuneytiš śti starfsmanni ķ sendirįši Ķslands ķ Brussel til aš sinna Schengen-mįlefnum enda gerši utanrķkisrįšuneytiš žaš ekki. Žetta starf var lagt nišur viš sparnaš eftir 2008. Eigi aš fela ķslenskum embęttismönnum aš sinna mįlefnum sem tengjast samvinnu viš ESB ķ öryggismįlum eru verkefnin į sviši innanrķkisrįšuneytisins en ekki utanrķkisrįšuneytisins.

Skjölin frį utanrķkisrįšuneytinu sem hér hafa veriš nefnd, tilvitnunin ķ greinargeršina meš žingsįlyktunartillögunni um žjóšaröryggisstefnu og įhęttumatsskżrslan sem skilaš var įriš 2009 eru allt börn sķns tķma. Nż rķkisstjórn og nżr žingmeirihluti verša aš fylgja stefnu sinni ķ Evrópumįlum eftir meš žvķ aš fara yfir öll žessi gögn ķ ljósi nżrrar stefnu og breyttra ašstęšna.

Rķkisstjórn Sigmundar Davķšs Gunnlaugssonar veršur aš laga stefnuna aš nżjum ašstęšum, ESB-ašild er ekki lengur į döfinni. Utanrķkisrįšuneytiš hefur lįtiš stjórnast af formlegum atrišum vegna ESB-ašildar. Nś er óhjįkvęmilegt aš kalla fram višhorf sem taka meira miš af efnislegum žįttum en hinum formlegu og diplómatķsku.

Forsętisrįšherra ber aš beita sér fyrir heildarendurmati į utanrķkisstefnunni og öryggis- og varnarmįlastefnunni viš hinar breyttu ašstęšur sem skapast hafa vegna stefnu rķkisstjórnar hans. Žar ber aš kalla til stjórnmįlamenn og sérfręšinga til samstarfs viš embęttismenn įn žess aš meginmarkmišiš sé aš laga sig aš kröfum Evrópusambandsins.

 
Senda į Facebook  Senda į Twitter  Vista sem pdf  Prenta

Björn Bjarnason var žingmašur Sjįlfstęšisflokksins frį įrinu 1991 til 2009. Hann var menntamįlarįšherra 1995 til 2002 og dóms- og kirkjumįlarįšherra frį 2003 til 2009. Björn var blašamašur į Morgunblašinu og sķšar ašstošarritstjóri 1979 til 1991.

 
 
Mest lesiš
Fleiri pistlar

Umsóknarferli ķ andaslitrum - straumhvörf hafa oršiš ķ afstöšu til ESB-višręšna - réttur žjóšar­innar tryggšur

Žįttaskil uršu ķ samskiptum rķkis­stjórnar Ķslands og ESB fimmtudaginn 12. mars žegar Gunnar Bragi Sveinsson utanrķkis­rįšherra aftenti formanni rįšherrarįšs ESB og višręšu­stjóra stękkunarmįla ķ framkvęmda­stjórn ESB bréf. Textinn sem gildir gagnvart ESB er į ensku. Žar segir: „The Government of...

Grikkir eru ekki sjįlfstęš žjóš

Grikkir eru ekki sjįlfstęš žjóš. Žeir hafa aš vķsu mįlfrelsi viš boršiš ķ Brussel, sem ķslenzkir ašildarsinnar aš ESB leggja svo mikiš upp śr en į žį er ekki hlustaš og orš žeirra hafa engin įhrif.

Lķfsreynsla Grikkja lżsandi dęmi um örlög smįžjóšar sem gengur inn ķ fjölmennt rķkjabandalag

Žaš hefur veriš fróšlegt - ekki sķzt fyrir žegna smįžjóša - aš fylgjast meš įtökum Grikkja og annarra evrurķkja, sem ķ raun hafa veriš įtök į milli Grikkja og Žjóšverja. Ķ žessum įtökum hafa endurspeglast žeir djśpu brestir, sem komnir eru ķ samstarfiš innan evrurķkjanna og žar meš innan Evrópu­sambandsins.

Umbrotin ķ Evrópu geta haft ófyrirsjįanlegar afleišingar

Žaš er nokkuš ljóst aš sś uppreisn Mišjaršarhafsrķkja gegn žżzkum yfirrįšum innan Evrópu­sambandsins, sem Romano Prodi, fyrrum forsętis­rįšherra Ķtalķu og forseti framkvęmda­stjórnar ESB um skeiš, hvatti til fyrir allmörgum mįnušum er hafin. Kveikjan aš henni uršu śrslit žingkosninganna ķ Grikklandi fyrir viku.

 
 
    Um Evrópuvaktina     RSS